BS. NGUYỄN ANH KHÔIDr Anh Khôi · Dinh dưỡng & sức khỏe chủ độngTính Con Số Kỳ Diệu
← Kiến thức sức khỏe

Ăn no, ăn ngon, ăn đủ — Ba điều tưởng giống mà rất khác nhau

Nếu tôi hỏi: “Tại sao chúng ta phải ăn?”, có lẽ bạn sẽ trả lời ngay:

“Thì để khỏi đói chứ sao!”

Câu trả lời ấy không sai.

Nhưng nếu nhiệm vụ duy nhất của bữa ăn chỉ là làm chúng ta hết đói, tại sao con người lại cần nhiều loại thực phẩm đến vậy?

Tại sao không thể chỉ ăn cơm, hoặc chỉ ăn một món mình yêu thích suốt cả đời?

Và tại sao có những người ăn uống rất nhiều, thậm chí thừa cân, nhưng vẫn có thể thiếu một số dưỡng chất quan trọng?

Theo tôi, muốn chăm sóc sức khỏe bằng dinh dưỡng, trước hết chúng ta cần hiểu sự khác biệt giữa ba khái niệm: ăn no, ăn ngon và ăn đủ.

Ăn no chưa chắc đã đủ chất

Hãy hình dung một bữa cơm trưa.

Bạn vừa làm việc suốt buổi sáng, bụng đói cồn cào. Trước mặt là một đĩa cơm lớn, thêm chút thịt kho và một bát canh.

Ăn hết đĩa cơm, bạn thấy bụng căng, không muốn ăn thêm nữa.

Bạn đã no.

Nhưng liệu bữa ăn ấy có cung cấp đủ những dưỡng chất cơ thể cần?

Chưa chắc.

Cảm giác no được điều hòa bởi nhiều tín hiệu từ hệ tiêu hóa, thần kinh và các hormone liên quan đến sự thèm ăn.

Nó giúp chúng ta biết khi nào nên dừng bữa ăn, nhưng không thể cho biết bữa ăn có đủ protein, chất xơ, vitamin hay khoáng chất hay không.

Bạn hoàn toàn có thể ăn một lượng lớn thực phẩm giàu tinh bột và chất béo, cung cấp nhiều năng lượng nhưng lại thiếu một số dưỡng chất thiết yếu.

Ngược lại, một bữa ăn vừa phải, được kết hợp từ nhiều nhóm thực phẩm, có thể cung cấp giá trị dinh dưỡng tốt hơn.

No bụng không phải là thước đo chất lượng dinh dưỡng.

Ăn ngon có phải là ăn lành mạnh?

Con người không ăn chỉ để tồn tại. Chúng ta còn ăn để thưởng thức.

Một bữa cơm ngon mang lại niềm vui, gắn kết gia đình và là một phần của văn hóa sống.

Tôi không cho rằng muốn khỏe mạnh thì phải chấp nhận những bữa ăn nhạt nhẽo, thiếu hấp dẫn.

Nhưng vị giác không phải lúc nào cũng dẫn chúng ta đến lựa chọn tốt nhất.

Những món nhiều đường, muối hoặc chất béo có thể rất hấp dẫn và khiến chúng ta dễ ăn nhiều hơn dự định.

Một cốc nước ngọt mang lại cảm giác ngon miệng nhưng chủ yếu cung cấp năng lượng từ đường, không có nhiều dưỡng chất thiết yếu.

Trong khi đó, những thực phẩm quen thuộc như cá, trứng, đậu, rau xanh hay trái cây có thể được chế biến rất ngon mà vẫn có giá trị dinh dưỡng cao.

Vấn đề không phải chọn giữa ăn ngon và ăn khỏe.

Điều chúng ta cần là một chế độ ăn vừa ngon miệng, vừa đáp ứng nhu cầu của cơ thể và có thể duy trì lâu dài.

Ăn đủ — Đủ những gì?

Khi nghe tôi nói đến ăn đủ, một số người nghĩ ngay đến việc phải ăn nhiều hơn.

Nhưng ăn đủ không đồng nghĩa với ăn nhiều.

Một người đang thừa cân có thể cần giảm lượng năng lượng đưa vào cơ thể, đồng thời vẫn phải bảo đảm nhận đủ các dưỡng chất thiết yếu.

Cơ thể cần năng lượng để duy trì sự sống, nhưng năng lượng mới chỉ là một phần.

Protein cung cấp các axit amin để xây dựng và duy trì mô, enzyme cùng nhiều thành phần chức năng khác.

Carbohydrate là nguồn năng lượng quan trọng. Chất béo vừa cung cấp năng lượng, vừa tham gia cấu tạo màng tế bào và nhiều quá trình sinh lý.

Vitamin, khoáng chất, chất xơ và nước cũng có những vai trò không thể thiếu.

Các chất dinh dưỡng phối hợp với nhau trong một hệ thống chuyển hóa phức tạp.

Vì vậy, khi nói ăn đủ, chúng ta cần quan tâm đến cả lượng năng lượng, thành phần dưỡng chất và nhu cầu thực tế của mỗi người.

Hãy so sánh hai bữa trưa.

Bữa thứ nhất là một đĩa cơm trắng lớn, ít thịt, chút nước sốt và một cốc nước ngọt.

Bữa thứ hai có lượng cơm vừa phải, cá hoặc thịt nạc, rau xanh, thêm trái cây và nước lọc.

Nếu điều chỉnh khẩu phần, hai bữa hoàn toàn có thể cung cấp mức năng lượng tương đương.

Nhưng chất lượng dinh dưỡng lại khác nhau.

Bữa thứ hai có cơ hội cung cấp nguồn protein, chất xơ, vitamin và khoáng chất đa dạng hơn.

Đó là lý do tôi không thích đánh giá bữa ăn chỉ bằng câu hỏi: “Ăn như vậy có béo không?”

Bởi cùng một lượng năng lượng, chúng ta có thể lựa chọn những thực phẩm mang lại giá trị dinh dưỡng rất khác nhau.

Thừa cân vẫn có thể thiếu dinh dưỡng

Nhiều người cho rằng chỉ người gầy gò, ăn uống thiếu thốn mới có nguy cơ thiếu dinh dưỡng.

Thực tế, một người thừa cân có thể đang dư năng lượng trong thời gian dài, nhưng khẩu phần vẫn thiếu chất xơ, một số vitamin, khoáng chất hoặc chưa đáp ứng tốt nhu cầu protein.

Cơ thể tích lũy mỡ khi năng lượng ăn vào thường xuyên vượt quá năng lượng tiêu hao. Điều đó không chứng minh mọi dưỡng chất thiết yếu đều đã đầy đủ.

Tôi từng gặp nhiều người quan tâm đến việc hôm nay ăn bao nhiêu bát cơm, bao nhiêu miếng thịt, nhưng ít khi tự hỏi cả ngày đã ăn đủ rau chưa, nguồn đạm có đa dạng không, hay có đang uống quá nhiều đồ uống có đường không.

Những thói quen nhỏ, khi lặp lại trong nhiều năm, sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng khẩu phần.

Tôi không muốn biến mỗi bữa ăn thành một bài toán phức tạp.

Nhưng từ hôm nay, bạn có thể bắt đầu bằng cách thay đổi câu hỏi.

Đừng chỉ hỏi: “Tôi đã ăn no chưa?”

Hãy hỏi thêm:

“Bữa ăn này đang cung cấp cho cơ thể những gì?”

Bởi ăn uống khoa học không chỉ là đáp ứng cơn đói. Đó còn là cách chúng ta cung cấp những gì cơ thể cần để duy trì sức khỏe lâu dài.

BS. Nguyễn Anh Khôi

← Trở lại chuyên mục kiến thức