BS. NGUYỄN ANH KHÔIDr Anh Khôi · Dinh dưỡng & sức khỏe chủ độngTính Con Số Kỳ Diệu
← Kiến thức sức khỏe

Khám sức khỏe bình thường, liệu đã đủ để yên tâm?

Bạn vừa đi khám sức khỏe định kỳ.

Bác sĩ đo huyết áp, khám tim phổi, cho làm xét nghiệm máu, điện tâm đồ và siêu âm bụng. Cuối buổi, bạn nhận lại một tập kết quả với phần lớn chỉ số nằm trong giới hạn bình thường.

Bạn vui vẻ trở về nhà.

Khi có người khuyên nên quan tâm đến chế độ ăn uống, vận động hay theo dõi sức khỏe, bạn tự tin trả lời:

“Tôi mới khám rồi. Các chỉ số đều đẹp. Tôi khỏe lắm!”

Được thông báo kết quả bình thường là điều đáng mừng. Nhưng có một câu hỏi ít người đặt ra:

Trong lần khám ấy, chúng ta đã thực sự kiểm tra được những gì?

Chúng ta bảo dưỡng xe ngay cả khi nó chưa hỏng

Hãy nhìn cách chúng ta chăm sóc một chiếc ô tô.

Chiếc xe vẫn chạy tốt, động cơ vẫn êm, phanh vẫn hoạt động bình thường. Nhưng đến lịch, chúng ta vẫn đưa xe đi bảo dưỡng.

Tại sao phải làm như vậy khi xe chưa hỏng?

Bởi ai cũng hiểu: nếu đợi đến khi xe hỏng giữa đường mới bắt đầu quan tâm thì có thể đã quá muộn.

Thế nhưng với cơ thể mình, không ít người lại có thói quen ngược lại. Chừng nào còn ăn ngon, ngủ được, làm việc bình thường thì chưa cần khám. Đến khi có triệu chứng mới tìm đến bác sĩ.

Khám sức khỏe phù hợp với độ tuổi và nguy cơ cá nhân giúp chúng ta có cơ hội phát hiện sớm những vấn đề chưa biểu hiện ra ngoài.

Nhưng phép so sánh với chiếc xe còn gợi ra một điều khác.

Khi người thợ thông báo xe không có vấn đề, liệu họ đã tháo tung toàn bộ động cơ, kiểm tra từng con ốc và từng đường dây điện bên trong hay chưa?

Chắc chắn là chưa.

Một cuộc khám sức khỏe cũng vậy.

Không có cuộc khám nào nhìn thấy mọi thứ

Mỗi xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán chỉ giúp chúng ta quan sát một số khía cạnh nhất định.

Xét nghiệm đường huyết cung cấp thông tin về glucose máu. Xét nghiệm lipid máu giúp đánh giá cholesterol và triglyceride.

Siêu âm cho phép quan sát hình ảnh nhiều cơ quan, nhưng không phải tổn thương nào cũng có thể nhìn thấy qua siêu âm.

Điện tâm đồ ghi lại hoạt động điện của tim, chứ không thể quan sát trực tiếp toàn bộ cấu trúc động mạch vành.

Mỗi phương pháp đều có khả năng và giới hạn riêng.

Có những bệnh chưa được phát hiện vì tổn thương còn nhỏ. Có những bất thường không thuộc phạm vi của kỹ thuật đã sử dụng.

Cũng còn một giới hạn rất thực tế: thời gian và chi phí.

Ngày nay, y học có siêu âm, CT, cộng hưởng từ, nội soi và rất nhiều xét nghiệm chuyên sâu. Nhưng không ai có thể thực hiện tất cả các kỹ thuật ấy trong mỗi lần khám sức khỏe.

Và cũng không nên làm như vậy.

Bởi một xét nghiệm chỉ có giá trị khi được sử dụng đúng đối tượng. Làm quá nhiều xét nghiệm không cần thiết đôi khi còn dẫn đến kết quả dương tính giả, gây lo lắng và kéo theo những thủ thuật không đáng có.

Ví dụ điển hình: Bệnh động mạch vành

Trong bài trước, tôi đã nói về quá trình xơ vữa động mạch vành có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm.

Bây giờ, hãy nhìn vấn đề từ góc độ khám sức khỏe.

Giả sử bạn không đau ngực, không khó thở, vẫn làm việc bình thường.

Bạn đến khám định kỳ. Bác sĩ nghe tim, đo huyết áp, làm xét nghiệm máu và điện tâm đồ. Kết quả không ghi nhận bất thường đáng kể.

Nhưng liệu những kết quả ấy đã chứng minh chắc chắn rằng động mạch vành không có mảng xơ vữa?

Chưa.

Một người có xơ vữa động mạch vành vẫn có thể có điện tâm đồ lúc nghỉ hoàn toàn bình thường.

Y học có những phương pháp chuyên biệt để khảo sát mạch vành như chụp CT đánh giá vôi hóa, chụp CT mạch vành hoặc chụp mạch vành xâm lấn.

Vậy tại sao bác sĩ không chỉ định cho tất cả mọi người?

Bởi không phải ai cũng cần.

Quyết định khảo sát chuyên sâu phải dựa trên triệu chứng, tuổi tác, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Những kỹ thuật ấy không được sử dụng đại trà chỉ để tìm kiếm mọi bệnh lý có thể tồn tại.

Vấn đề ở đây không phải là bác sĩ khám thiếu trách nhiệm, mà là kết quả khám luôn cần được hiểu trong phạm vi những điều đã được kiểm tra.

Một tờ kết quả đẹp chưa phải giấy bảo hành sức khỏe

Có sự khác biệt rất lớn giữa hai câu nói:

“Các xét nghiệm hiện tại chưa phát hiện bất thường đáng kể.”

Và:

“Anh hoàn toàn không có bệnh gì.”

Câu thứ nhất phản ánh những gì chúng ta đã kiểm tra tại thời điểm ấy.

Câu thứ hai là một khẳng định rộng hơn rất nhiều.

Tôi cho rằng đây là điều mỗi người đi khám sức khỏe cần hiểu.

Một kết quả bình thường rất có giá trị, nhưng không thể trở thành lý do để bỏ qua những yếu tố nguy cơ đã biết.

Người có cholesterol LDL cao không nên yên tâm chỉ vì điện tâm đồ bình thường. Người thừa cân, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch vẫn cần quan tâm đến sức khỏe lâu dài.

Vì vậy, sau mỗi lần khám, ngoài câu hỏi “Tôi có bệnh gì không?”, bạn nên hỏi thêm bác sĩ:

“Tôi có những yếu tố nguy cơ nào đáng chú ý? Cần thay đổi điều gì? Khi nào nên theo dõi hoặc kiểm tra lại?”

Những câu hỏi ấy có thể mang lại giá trị lớn hơn việc chỉ nhìn vào dòng kết luận cuối cùng.

Một cuộc khám sức khỏe tốt không chỉ giúp bạn biết những gì đang xảy ra, mà còn giúp bạn hiểu mình nên làm gì tiếp theo.

Tôi mong rằng mỗi người sau khi rời bệnh viện không chỉ mang về một tập kết quả, mà còn mang về sự hiểu biết rõ ràng hơn về chính mình.

BS. Nguyễn Anh Khôi

← Trở lại chuyên mục kiến thức